Келгиле, элестетип көрөбүз. Күндөрдүн бир күндөрүндө, кыргыз бийлиги Кыргызстанда интернетти толугу менен өчүрүп салса кантебиз? Же азыркыдай бүт трафик бир провайдер менен өтө берип, интернет өзүнөн өзү өчүп калсачы? Бул маселени эмнеге көтөрүп жатам? Анткени, тилекке каршы, башка өлкөлөрдө ушундай көрүнүштөр көп каттала баштады. Кечээ жакында, Иранда интернет толугу менен өчүп калды. Орусиянын килейген аймактары мобилдик интернети жок отурат.
Кыргызсстандын тарыхында деле интернет жапырт өчүрүлгөн учурлар болгон. Бул эмнеге маанилүү? Интернет — бул биз көңүл ачуучу гана нерсе эмес. Интернет — бул биз жашоо үчүн маанилүү кат-кабарды ала турган жер. Кандайдыр бир өзгөчө кырдаал жаралса, интернет аркылуу адамдар кайсы жер коопсуз, кайсы шаарга барууга болот, кайда баруу коркунучтуу экенин, жакын адамдарынын ал-акыбалын билип турат. Интернеттин жапырт өчүрүлүшүнө даяр болуу үчүн, алдын ала даярдануу керек.
Мындайда бизге социалдык тармактар жардамга келет. Интернеттеги соцтармактар эмес, биздин адамдар менен түзгөн тирүү байланыш. Мисалы, тойлор. Андыктан, кийинки жолу тойго барганда, тууган-урук, дос-тааныштар менен, эгерде интернет өчүп калса эмне кылабыз деген маселени талкуулап келиңиз. Балким, кабар алышуунун жолун таап келесиз.
Атайын дегеним, интернет өчүрүлгөндө, бүт бардык адамдарда дароо жок болуп кетпейт. Мисалы, Казакстандын чек арасына жакын жашаган тургундар болушу мүмкүн. Же аларда казакстандык симкарта болушу ыктымал, алар казак уюлдук операторуна кошулуп, ошол жактан маалымат алып турушат. Кээ бир жолдуу жердештерибизде Starlink спутник терминалы болушу мүмкүн. Алар интернетке түз, спутник аркылуу туташса болот.
Ошол эле учурда, интернет өчүп калганда же уюлдук байланыш да өчөт, кээде байланыш кала берет. Балким кимдир бирөөнүн үйүндө стационардык телефон сакталып калган болот. Эгерде ушундай кырдаалды күн мурун талкуулаган болсок, колдон келишинче анын терс таасиринен коргонсок болот.
Дисклеймер: Ринат Тухватшин ИИнин жардамы менен кыргызча сүйлөдү.
